Aangepast zoeken
Vriendjes met koi worden door ze reflexen aan te leren



 

  Hoe word je dikke maatjes met je koi? Dat is toch het ideaal van elke ware koihobbyist: een hechte band met je sierkarpers opbouwen, een relatie die wederzijds veel plezier verschaft. Menige koihouder vertelt graag en met trots, dat zijn vissen 'tam' zijn. Tam... zijn ze dan getemd, zoals een tijger of ander circusbeest met beloning en straf?
Zo'n bottebijlmethode past niet in een relatie, die op respect en liefde is gebaseerd. In plaats van het woord 'temmen' wordt voor het proces dat tot een band tussen mens en vis leidt, ook wel de eigenlijk niet zo positief klinkende term 'conditioneren' gebruikt. En dat brengt me op de reflexentheorie van de Russische fysioloog Ivan Petrovitsj Pavlov.
Hij was hoogleraar aan en directeur van het Instituut voor Experimentele Geneeskunde in St. Petersburg en verwierf vermaardheid door zijn onderzoek naar de reflexen, die aanleiding geven tot verandering in de afscheidingsactiviteit van de speekselklieren, de maag en de alvleesklier. Hij toonde aan, dat we naast aangeboren reflexen (zoals het reageren op een glimlach) ook reflexen aangeleerd krijgen, die eerst worden verbonden met natuurlijke prikkels en die later zelfstandig de orgaanactiviteit kunnen beïnvloeden.
Ik was daar in de jaren zestig erg in geïnteresseerd en het leek me toen wel wat om die geconditioneerde reflexen ook in het eigen leven toe te passen. Pavlov (1849 - 1936) was tenslotte niet de eerste de beste; hij kreeg in 1904 een Nobelprijs. Van koikarpers had hij natuurlijk nog nooit gehoord, ik trouwens in die roerige hippietijd ook niet. Niemand, trouwens.
Toch laat ik de geleerde Rus hier eens opdraven, want om ten goede verstandhouding met onze vissen op te bouwen kunnen we wel wat van hem opsteken.

Voor wie de bel luidt
Als je bij het voeren steeds een bel luidt, zullen op den
duur je vissen, ook als je ze niet voert, naar je toe komen. Als die bel wat erg luid klinkt, zul je er ook je buren mee conditioneren, dus kun je beter een ander geluid kiezen. Als het maar steeds hetzelfde is. Het gaat hier om het principe van de herkenbaarheid. Het plezierige gevoel dat de vissen bij het eten krijgen, koppelen ze aan die bel of welk ander geluid dan ook.
Iemand vertelde me eens: 'Met een trotse koihobbyist ging ik zijn tuin in. Hij vroeg me tegen de muur te blijven staan, klapte in zijn handen en gooide voer op het water en riep 'Kijk, ze zijn al helemaal tam'. Toen ik een stap naar voren deed, doken de jonge karpertjes naar de diepte en taalden niet meer naar het voer. Die man wist dus niet wat tam zijn betekent'.
Ik zal proberen een moderne definitie van het woord 'tam' te geven. 'Modern', omdat ik vind dat tam in de zin van 'van de mens afhankelijk' te kort door de bocht is. Ik zou het aldus willen formuleren: een dier is tam, wanneer er een wederzijdse relatie tussen mens en dier is opgebouwd, die elkaars leven veraangenaamt en waarvan ze beide dus de vruchten plukken. Koi maken ons leven plezieriger door hun schoonheid en hun aaibaarheid. De koihobbyist geeft daarvoor op zijn beurt het dier voedsel en een goede plek om te leven.

Stress vermijden
Koi boeten aan schoonheid in als ze in een lelijke omgeving rond zwemmen. Dat kan een blokkade opwerpen tussen je vissen en jezelf. Slecht water heeft tot gevolg dat de vissen het niet naar hun zin hebben. Dus worden ze niet tam. Een andere voorwaarde betreft de tuin. Als die er verwaarloosd uitziet, zul je je er niet in thuisvoelen en dat vormt alweer een blokkade.
Om tot een goede relatie met de dieren te komen moet je dus een tuin scheppen, waarin je je lekker voelt en een vijver, waarin de vissen het naar hun zin hebben. Ze moeten in optimale conditie zijn als je resultaat wilt boeken.
Ook factoren die stress veroorzaken, moeten zoveel mogelijk worden uitgeschakeld. Na een bezoek van een reiger ben je meestal een vis voorgoed en een aantal voor een aantal weken kwijt. Want die verstoppen zich tussen de planten of in de naden van de folie. Er kan dan al gauw witte stip uitbreken. Bescherm de vijver dus goed tegen rovers, waaronder helaas tegenwoordig ook een deel van de mensheid moet worden gerekend...
Omdat ik 'iets' te veel koi bezat, had ik een aantal van mijn vissen bij mijn achterbuurman ondergebracht. Enkele weken later had een of andere onverlaat in buurmans vijver staan vissen en was er met een Kohaku van zo'n 60 cm vandoor gegaan. Maar wat nog erger was: Beer, mijn eerste koi (Israëlische Ogon van twijfelachtige kwaliteit), was ook gevangen, maar kennelijk niet goed genoeg bevonden. Waarschijnlijk is hij gevallen, want hij lag aan beide zijden open. We hebben hem niet kunnen redden. Bovendien zullen de overige vissen in die vijver hun tamheid wel hebben verloren.

Aaibaarheid
Het is niet zo erg moeilijk om koi aan te leren op een speciaal
signaal naar je toe te komen. Doe het volgens de leer van Pavlov. Strooi wat voer op het water en laat tegelijkertijd een signaal horen. Zelf knip ik onder water met mijn vingers. Mijn pols zit daarbij tussen de voerballetjes. Het voordeel daarvan is, dat de karpertjes al meteen worden geconfronteerd met een menselijk lichaamsdeel. Ze moeten in de buurt daarvan komen om wat binnen te krijgen. Maak vooral geen drukke bewegingen en probeer ook niet om de vissen aan te raken. Dat komt later wel. Al snel brengt het knippen met de vingers een geconditioneerde reflex teweeg. Direct na het signaal stormen de vissen op je af. Voer is niet meer nodig. Na een tijdje is zelfs het vinger knippen overbodig. Ze komen al wanneer je aan de rand van de vijver verschijnt. Ze zwemmen zelfs al mee, wanneer je langs de waterpartij loopt.
Het merkwaardige is dat ze dat niet doen bij iedereen die langs de vijver loopt. Op een of andere manier weten ze wie ze moeten vrezen en wie niet. Ik ben ervan overtuigd, dat ze je lichaamsgeur herkennen. Zien doen ze niet zo erg goed. Wanneer je ze een aantal maanden tam hebt, kun je echt met ze gaan spelen. Til de kleintjes maar eens voorzichtig met de hand uit het water en laat ze er vanaf springen. In mijn vijver komen ze zelfs terug om hetzelfde kunstje opnieuw te doen. Aai de grotere over hun hoofd (niet 'kop', want het zijn edele dieren, vind ik), duw ze een stukje terug en kijk hoe ze reageren. Ze zijn er dol op.
Van nu af aan wordt alles makkelijker. Vangen hoeft geen jagen meer te zijn als je ze laat wennen aan het schepnet. Het knippen van de vingers dus vervangen door het schepnet voorzichtig heen en weer te halen. Heb je dit voor elkaar, dan zwemmen ze naar het net toe als dat, bijvoorbeeld voor een controle, nodig is. Op deze manier kun je je koi van alles aanleren.

Andere manier van omgang
Is een manier om koi dingen aan te leren (het 'inbouwen' van een aantal geconditioneerde reflexen) hetzelfde als tamheid? Nee, natuurlijk niet. Maar er ontstaat wel een heel andere manier van omgaan met de vissen. Het aanleren van reflexen kost tijd, 'quality time' voor de karpers én voor de verzorger. Ze maken het makkelijker om de vissen in optimale conditie te houden. Stressfactoren maken veel minder indruk dan voorheen. Op een goede dag merk je ineens, dat je op een andere manier met koi omgaat. Het lijkt wel of ze zich openstellen, alsof ze je als één van hen gaan beschouwen. Ze verrassen je ineens met eigen spelletjes en ze laten steeds beter merken wat ze leuk vinden. Ze zijn aanhankelijk en op een of andere manier laten ze merken dat ze het echt fijn vinden om over hun hoofd geaaid te worden.
Mijn vriendin heeft het nu zover voor elkaar dat de oudere dieren, als zij ze bij hun naam roept, daarop reageren. Misschien schudt menige lezer nu in ongeloof het hoofd. Ik kan het helaas niet bewijzen, want ze doen het niet als er anderen in de tuin zijn. Maar ik weet, dat het waar is!


 

Artikelen en illustraties
in NEÊRLANDs Tuin
zijn auteursrechtelijk beschermd. Niets mag daarom geheel, gedeeltelijk
of in gewijzigde vorm (persoonlijkheidsrecht) op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder schriftelijke toestemming.