|
|
|
Hoe word je dikke maatjes met je koi? Dat is toch het ideaal
van elke ware koihobbyist: een hechte band met je sierkarpers
opbouwen, een relatie die wederzijds veel plezier verschaft.
Menige koihouder vertelt graag en met trots, dat zijn vissen
'tam' zijn. Tam... zijn ze dan getemd, zoals een tijger of
ander circusbeest met beloning en straf?
Zo'n bottebijlmethode
past niet in een relatie, die op respect en liefde is gebaseerd.
In plaats van het woord 'temmen' wordt voor het proces dat tot
een band tussen mens en vis leidt, ook wel de eigenlijk niet zo
positief klinkende term 'conditioneren' gebruikt. En dat brengt
me op de reflexentheorie van de Russische fysioloog Ivan
Petrovitsj Pavlov.
Hij was hoogleraar aan en directeur van het Instituut voor
Experimentele Geneeskunde in St. Petersburg en verwierf
vermaardheid door zijn onderzoek naar de reflexen, die
aanleiding geven tot verandering in de afscheidingsactiviteit
van de speekselklieren, de maag en de alvleesklier. Hij toonde
aan, dat we naast aangeboren reflexen (zoals het reageren op een
glimlach) ook reflexen aangeleerd krijgen, die eerst worden
verbonden met natuurlijke prikkels en die later zelfstandig de
orgaanactiviteit kunnen beïnvloeden.
Ik was daar in de jaren zestig erg in geïnteresseerd en
het leek me toen wel wat om die geconditioneerde reflexen ook
in het eigen leven toe te passen. Pavlov (1849 - 1936) was
tenslotte niet de eerste de beste; hij kreeg in 1904 een
Nobelprijs. Van koikarpers had hij natuurlijk nog nooit
gehoord, ik trouwens in die roerige hippietijd ook niet.
Niemand, trouwens.
Toch laat ik de geleerde Rus hier eens opdraven, want om ten
goede verstandhouding met onze vissen op te bouwen kunnen we
wel wat van hem opsteken.
Voor wie de bel luidt
Als je bij het voeren steeds een bel luidt, zullen op den
duur je vissen, ook als je ze niet voert, naar je toe komen.
Als die bel wat erg luid klinkt, zul je er ook je buren mee
conditioneren, dus kun je beter een ander geluid kiezen. Als
het maar steeds hetzelfde is. Het gaat hier om het principe van
de herkenbaarheid. Het plezierige gevoel dat de vissen bij het
eten krijgen, koppelen ze aan die bel of welk ander geluid dan ook.
Iemand vertelde me eens:
'Met een trotse koihobbyist ging ik zijn tuin in. Hij vroeg me
tegen de muur te blijven staan, klapte in zijn handen en gooide
voer op het water en riep 'Kijk, ze zijn al helemaal tam'. Toen
ik een stap naar voren deed, doken de jonge karpertjes naar de
diepte en taalden niet meer naar het voer. Die man wist dus
niet wat tam zijn betekent'.
Ik zal proberen een moderne definitie van het woord 'tam' te
geven. 'Modern', omdat ik vind dat tam in de zin van 'van de
mens afhankelijk' te kort door de bocht is. Ik zou het aldus
willen formuleren: een dier is tam, wanneer er een wederzijdse
relatie tussen mens en dier is opgebouwd, die elkaars leven
veraangenaamt en waarvan ze beide dus de vruchten plukken.
Koi maken ons leven plezieriger door hun schoonheid en hun
aaibaarheid. De koihobbyist geeft daarvoor op zijn beurt het
dier voedsel en een goede plek om te leven.
Stress vermijden
Koi boeten aan schoonheid in als ze in een lelijke omgeving
rond zwemmen. Dat kan een blokkade opwerpen tussen je vissen en
jezelf. Slecht water heeft tot gevolg dat de vissen het niet
naar hun zin hebben. Dus worden ze niet tam. Een andere
voorwaarde betreft de tuin. Als die er verwaarloosd uitziet, zul
je je er niet in thuisvoelen en dat vormt alweer een blokkade.
Om tot een goede relatie met de dieren te komen moet je dus een
tuin scheppen, waarin je je lekker voelt en een vijver, waarin
de vissen het naar hun zin hebben. Ze moeten in optimale
conditie zijn als je resultaat wilt boeken.
Ook factoren die stress veroorzaken, moeten zoveel mogelijk
worden uitgeschakeld. Na een bezoek van een reiger ben je
meestal een vis voorgoed en een aantal voor een aantal weken
kwijt. Want die verstoppen zich tussen de planten of in de
naden van de folie. Er kan dan al gauw witte stip uitbreken.
Bescherm de vijver dus goed tegen rovers, waaronder helaas
tegenwoordig ook een deel van de mensheid moet worden gerekend...
Omdat ik 'iets' te veel koi bezat, had ik een aantal van mijn
vissen bij mijn achterbuurman ondergebracht. Enkele weken later
had een of andere onverlaat in buurmans vijver staan vissen en
was er met een Kohaku van zo'n 60 cm vandoor gegaan. Maar wat
nog erger was: Beer, mijn eerste koi (Israëlische Ogon van
twijfelachtige kwaliteit), was ook gevangen, maar kennelijk
niet goed genoeg bevonden. Waarschijnlijk is hij gevallen, want
hij lag aan beide zijden open. We hebben hem niet kunnen
redden. Bovendien zullen de overige vissen in die vijver hun
tamheid wel hebben verloren.
Aaibaarheid
Het is niet zo erg moeilijk om koi aan te leren op een speciaal
signaal naar je toe te komen. Doe het volgens de leer van
Pavlov. Strooi wat voer op het water en laat tegelijkertijd een
signaal horen. Zelf knip ik onder water met mijn vingers. Mijn
pols zit daarbij tussen de voerballetjes. Het voordeel daarvan
is, dat de karpertjes al meteen worden geconfronteerd met een
menselijk lichaamsdeel. Ze moeten in de buurt daarvan komen om
wat binnen te krijgen. Maak vooral geen drukke bewegingen en
probeer ook niet om de vissen aan te raken. Dat komt later wel.
Al snel brengt het knippen met de vingers een geconditioneerde
reflex teweeg. Direct na het signaal stormen de vissen op je
af. Voer is niet meer nodig. Na een tijdje is zelfs het vinger
knippen overbodig. Ze komen al wanneer je aan de rand van de
vijver verschijnt. Ze zwemmen zelfs al mee, wanneer je langs de
waterpartij loopt.
Het merkwaardige is dat ze dat niet doen bij iedereen die langs
de vijver loopt. Op een of andere manier weten ze wie ze moeten
vrezen en wie niet. Ik ben ervan overtuigd, dat ze je
lichaamsgeur herkennen. Zien doen ze niet zo erg goed.
Wanneer je ze een aantal maanden tam hebt, kun je echt met ze
gaan spelen. Til de kleintjes maar eens voorzichtig met de hand
uit het water en laat ze er vanaf springen. In mijn vijver
komen ze zelfs terug om hetzelfde kunstje opnieuw te doen. Aai
de grotere over hun hoofd (niet 'kop', want het zijn edele
dieren, vind ik), duw ze een stukje terug en kijk hoe ze
reageren. Ze zijn er dol op.
Van nu af aan wordt alles makkelijker. Vangen hoeft geen jagen
meer te zijn als je ze laat wennen aan het schepnet. Het
knippen van de vingers dus vervangen door het schepnet voorzichtig
heen en weer te halen. Heb je dit voor elkaar, dan zwemmen ze
naar het net toe als dat, bijvoorbeeld voor een controle, nodig
is. Op deze manier kun je je koi van alles aanleren.
Andere manier van omgang
Is een manier om koi dingen aan te leren (het 'inbouwen' van
een aantal geconditioneerde reflexen) hetzelfde als tamheid?
Nee, natuurlijk niet. Maar er ontstaat wel een heel andere
manier van omgaan met de vissen. Het aanleren van reflexen kost
tijd, 'quality time' voor de karpers én voor de verzorger.
Ze maken het makkelijker om de vissen in optimale conditie te
houden. Stressfactoren maken veel minder indruk dan voorheen.
Op een goede dag merk je ineens, dat je op een andere manier met
koi omgaat. Het lijkt wel of ze zich openstellen, alsof ze je
als één van hen gaan beschouwen. Ze verrassen je
ineens met eigen spelletjes en ze laten steeds beter merken wat
ze leuk vinden. Ze zijn aanhankelijk en op een of andere manier
laten ze merken dat ze het echt fijn vinden om over hun hoofd
geaaid te worden.
Mijn vriendin heeft het nu zover voor elkaar dat de oudere
dieren, als zij ze bij hun naam roept, daarop reageren.
Misschien schudt menige lezer nu in ongeloof het hoofd. Ik kan
het helaas niet bewijzen, want ze doen het niet als er anderen
in de tuin zijn. Maar ik weet, dat het waar is!
|
|
|
